Ik zoek
Ik zoek Een huis of perceel
Ik zoek een huis of perceel
Zou u ook wel eens willen weten hoe uw huis of de panden in uw omgeving er vroeger uitzagen? Of het kasteel in uw buurt? Deze zoekwijzer geeft u een beeld van het onderzoek naar huizen en hun soms fascinerende geschiedenis.
Foto's en prentenOude beelden geven een goede kijk op het verleden. Een vaak nuttige kijk ook, want van veel oude panden bestaan geen bouwtekeningen. De oudste foto-opnamen dateren uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Hierop zijn vaak nog historische gevels te zien, die later ingrijpend verbouwd zijn of vervangen door nieuwbouw. Luchtfoto's geven niet alleen een goed beeld van de panden met complexe daken en uitbouwen, maar ook van erven, tuinaanleg, parken, bijgebouwen en ornamenten. Aan de foto ging de prent vooraf. Prenten werden gemaakt door rondreizende tekenaars en vaak uitgevoerd als aquarel of gravure. Ze tonen doorgaans dorpsgezichten, plattegronden of historische gebeurtenissen. Zoek naar een foto of prent |
Beschrijvingen Monumentale pandenAan het maken van zogenaamde Monumentenlijsten, zowel voor een bepaalde plaats, provincie als heel Nederland, zijn vaak uitvoerige beschrijvingen vooraf gegaan. Beschrijvingen, waarin de historische waarde van het betreffende pand wordt gemotiveerd. Voor een aantal van deze beschrijvingen is gebruik gemaakt van archiefinformatie. Dergelijke beschrijvingen kunnen voor u uitgangspunt zijn voor verder onderzoek. Voorbeelden van dergelijke beschrijvingen vindt u in het globale Monumenten Inventarisatie Project (M.I.P.) en meer gedetailleerd in het Monumenten Selectie Project (M.S.P.), dat voor alle gemeenten is uitgevoerd. Verschillende gemeenten beschikken over gemotiveerde monumentenlijsten. Heemkundige kringen houden zich ook bezig met onderzoek naar oude gebouwen. Vaak zijn de resultaten van dit onderzoek gepubliceerd. U kunt ze vinden in de bibliotheekcollectie van het archief. |
Bouwvergunningen en -tekeningenVan bijna alle panden in de Gemeente Roosendaal hebben wij de bouwdossiers. Bij ons in de studiezaal kun je met behulp van het programma "GeoBrowser" interactief op zoek gaan naar het adres en de bijbehorende bouwdossiers. Voor het aanvragen van een kopie uit een bouwdossier kunnen wij bij enkele adressen om legitimatie vragen.
|
MilieuvergunningenOp dit moment worden milieuvergunningen afgegeven door zowel provincies als gemeenten. De betreffende bevoegdheden zijn verwoord in de Wet milieubeheer. Tot 1 maart 1993 werd dit middels de Hinderwet geregeld. Deze laatste was de eerste wet die zich richtte op de bescherming van het milieu en dateert uit de tijd van de industralisering van meer dan een eeuw geleden (1875).
De hinderwetvergunningen vanaf 1936 berusten op het stadskantoor en zijn te raadplegen via Verseon op de studiezaal. Zie archief gemeentebestuur 1936-1975 inventarisnummer 18539. |
Kadaster landkaartenIn de Bataafs-Franse periode, tussen 1795 en 1813, werd in Nederland begonnen met de opzet van een onroerend goed administratie of kadaster. Deze gegevens werden vastgelegd in een 'relevé'. De veranderingen die plaatsvonden tussen 1816 en 1832 werden vervolgens vermeld in de 'registers van eigendomsoverdrachten'. Vanaf ongeveer 1820 werden, op verzoek van de overheid, alle percelen opnieuw opgemeten en ingetekend op kaarten. Hiervoor werd een gemeente verdeeld in secties: verschillende gebieden, waarvan aparte kaarten, soms bestaande uit meerdere bladen, werden gemaakt. In de 'Oorspronkelijk Aanwijzende Tafel' werden eigendom, oppervlakte en gebruik vastgelegd. Het nieuwe kadaster werd in 1832 in gebruik genomen. In de 'kadastrale leggers' werd vervolgens voor elke gemeente per eigenaar een artikel of verzamelstaat opgemaakt. In elk artikel werd aangegeven wat de herkomst en bestemming was van elk stuk onroerend goed. Hierdoor konden ook veranderingen nauwkeurig worden bijgehouden. Het kadaster is later onder andere gebruikt voor het al dan niet heffen van onroerend goedbelasting. Grondeigenaren konden een vrijstelling krijgen gedurende de uitvoering van werkzaamheden aan onroerend goed. Hiervoor werden aard, duur en voltooiing van de activiteiten geregistreerd. Aan de hand van deze registers kunt u verbouwingen uit de periode van vóór de bouwvergunningen traceren. Zoek een kaart in de beeldenbank |
Schot-, pond- of landboekenSchot-, pond- of landboeken zijn belastingregisters die per eigenaar een opsomming geven van al zijn bezit en de belasting die de eigenaar verschuldigd is. Ze worden ook wel schot-of verpondingkohieren genoemd. Ze vermelden uitsluitend de bezittingen gelegen binnen de betreffende vrijheid of heerlijkheid. Het doel van deze administratie was het vastleggen van de eigendomsverhoudingen als grondslag voor de belastingheffing. Naast de omschrijving van het onroerend goed wordt ook het bedrag vermeld. Veranderingen in eigendom werden steeds vastgelegd. Veelvuldig gebruik, soms talrijke doorhalingen, toevoegingen en aanvullingen, maken het raadplegen van schot-, pond- of landboeken er vaak niet gemakkelijker op. Schot-, pond- of landboeken zijn opgemaakt tussen ongeveer 1550/1650 tot circa 1810-1820.
|
Vesten en transportenIn vest- of transportregisters is de veste (bevestiging, overdracht of transport) van onroerend goed of zakelijke rechten op onroerend goed vastgelegd. In die tijd werd een mondelinge overeenkomst van verkoop en koop nog beschouwd als een consensueel contract', een wilsovereenkomst tussen beide partijen. Dit contract werd vaak nog schriftelijk vastgelegd, door een notaris of schepenen. De overdracht, de feitelijke levering, diende altijd bevestigd te worden door de schepenbank, de plaatselijke overheid. Dit gebeurde ook als het voorlopig koopcontract reeds voor de schepenen gesloten was. De verandering van eigendom kon op verschillende manieren plaatsvinden. Bijvoorbeeld in de vorm van erfdeling, verkoop, beslaglegging, ruilverkaveling, onteigening, naasting of vernadering. Naasting of vernadering is een recht dat we tegenwoordig niet meer kennen. Dit betekende dat de familieleden van de verkoper gedurende één jaar het recht hadden het verkochte eigendom terug te kopen tegen de prijs die de koper had betaald. Vest- en transportregisters zijn opgemaakt tussen 1480 en 1810.
|
Notariële archievenIn de notariële archieven vindt u onder meer de tussen partijen gesloten overeenkomsten. Ze geven meer inhoudelijke informatie dan akten in de vest-of transportregisters. Zo geven bijvoorbeeld testamenten de verdelingen van de bezittingen, waaronder huizen en onroerend goed, aan. Het zoeken in notariële archieven heeft twee nadelen. Ten eerste was er niet in alle plaatsen en dorpen een notaris gevestigd. En ten tweede waren mensen vrij in hun keuze van een notaris. Notariële archieven zijn beschikbaar vanaf omstreeks 1500 tot het begin van de twintigste eeuw. Zoek notariele archieven (nog niet compleet) |
Manualen en cijnsregistersIn manualen maakten rentmeesters alle inkomsten en uitgaven op, die onder hun bewind hadden plaatsgevonden. In cijnsboeken werd de administratie bijgehouden van de cijns- of grondrente. Dit betrof een vast bedrag dat jaarlijks en eeuwigdurend betaald moest worden aan een cijnsheffer: een lokale heer, klooster, gasthuis of H. Geesttafel. Cijnsregisters bevatten vaak gegevens over eigendommen die ver teruggaan in de tijd.
|
Onderzoek bij gespecialiseerde instellingenLokale en regionale archieven kunnen u veel informatie verstrekken over historische panden. Maar u kunt ook nog elders terecht. De Rijksdienst voor de Monumentenzorg in Zeist (tel. 030-6983211) bezit foto's, tekeningen en correspondentie over panden, stads- en dorpsgezichten die op de Rijksmonumentenlijst staan of daar ooit voor genomineerd zijn. De Stichting historisch boerderijonderzoek in Arnhem (tel. 026-3576222) bezit foto's, tekeningen en metingrapporten over historische boerderijen in Nederland en het Nederlands Architectuur Instituut in Rotterdam (tel. 010-4401200) beheert foto's, tekeningen, maquettes en correspondentie betreffende Nederlandse architecten.
|
Sinds begin 1800 zijn de dorpen en steden in Nederland in omvang toegenomen. De uitbreidingen aan de rand van de kernen en de opvulling van open ruimten binnen die kernen maakten dat gemeenten eisen ging stellen aan nieuwe bebouwing. De gemeente wees bijvoorbeeld zogenaamde rooilijnen aan en ontwierp een eerste uitbreidings- en bestemmingsplan. In steden werden de eerste bouwvergunningen en -tekeningen rond 1860 afgegeven. In 1901 werd de Woningwet ingesteld. Deze wet bepaalde regels voor ruimtelijke ordening en gezondheid. Voortaan moesten bij alle gemeenten aanvragen voor een bouwvergunning worden ingediend. Deze vergunningen zijn meestal bewaard in de archieven. De oudste aanvragen bestaan slechts uit de aanvraag en enkele tekeningen, vaak niet meer dan een vooraanzicht van het nieuwe bouwwerk. Later werden er ook plattegronden, overige gevels, doorsneden en details bijgevoegd. Hiermee krijgt u een volledig beeld van het bouwwerk, zowel van binnen als van buiten. Daarnaast werden steeds vaker opmetingen van de bestaande situatie, van vóór de sloop of wijziging toegevoegd. Kortom: een 'aangekleed' bouwdossier, met aanvragen en vele tekeningen, vormt een waardevolle informatiebron.